Publikujemy tekst apelu o zachowanie dotychczasowej funkcji produkcyjnej na terenie byłego ZASTALu, który przedstawiliśmy prezydentom, przedstawicielom Komisji Integracji, Planowania Przestrzennego i radnym miasta obecnym na ostatnim posiedzeniu komisji, dotyczącym przyjęcia Plan Ogólnego.

 

Szanowni Państwo,

wiemy, że teren dawnego ZASTAL-u w Zielonej Górze będzie się zmieniał. Rozmawiając jednak o przyszłości tego obszaru w kontekście Planu Ogólnego, należy pamiętać, że nie mówimy wyłącznie o działkach i zapisach planistycznych. Mówimy o miejscu, które przez dziesięciolecia było ważną częścią gospodarczego rozwoju miasta — miejscem pracy, przedsiębiorczości i lokalnej aktywności. Był to teren o strategicznym znaczeniu dla Zielonej Góry.

Aktualne propozycje zapisów Planu Ogólnego ograniczają funkcjonalność tego obszaru do dwóch stref: usługowej oraz mieszkaniowej, wykluczając jego pierwotną funkcję produkcyjną, rozumianą dziś jako strefę gospodarczą. Dodatkowo znaczna część terenu została przeznaczona pod zabudowę mieszkaniową wielorodzinną.

            W uwagach do planu ogólnego wnosiliśmy o zachowanie funkcji produkcyjnej (gospodarczej) dla tego terenu oraz o dopuszczenie nieuciążliwej, lokalnej produkcji. Jest to rozwiązanie racjonalne i możliwe do pogodzenia z innymi funkcjami. Funkcja produkcyjna może współistnieć z zabudową mieszkaniową i usługową, o ile ma charakter nieuciążliwy, a plan zagospodarowania przestrzennego jasno ją dopuszcza. Każdorazowo decydują konkretne zapisy planu.

To szczególnie istotne, ponieważ istniejące hale nadal pozostają funkcjonalne. W części tego obszaru od lat prowadzona jest z powodzeniem działalność produkcyjna. Tym bardziej trudno patrzeć na to, że teren o takim potencjale staje się miejscem zapomnianym — gruzowiskiem i wysypiskiem. To wyraźny sygnał, że potrzebna jest przemyślana decyzja strategiczna. Teren ZASTAL-u — położony w centrum miasta i dobrze skomunikowany z infrastrukturą kolejową — powinien być traktowany priorytetowo. Dominująca funkcja mieszkaniowa i usługowa nie wykorzystuje w pełni jego najważniejszego potencjału, jakim pozostaje potencjał gospodarczy i infrastrukturalny – to jego istniejący zasób.

Przykładem może być choćby rzemiosło, czy lokalna produkcja — właśnie dlatego zachowanie funkcji gospodarczej tego terenu jest tak istotne. Wyobraźmy sobie sytuację, w której rzemieślnicy tworzący unikatowe meble, przedmioty użytkowe czy nowoczesne produkty designerskie nie mogliby otworzyć na terenie ZASTAL-u swoich warsztatów i pracowni wyłącznie dlatego, że zapisy Planu Ogólnego wykluczają działalność produkcyjną, dopuszczając jedynie usługi i mieszkalnictwo.

A przecież takie działalności często stają się wizytówką miasta — niekiedy rozpoznawalną nawet poza granicami kraju. Wtedy miasto traci szansę na przyciąganie wyjątkowych ludzi, marek, projektów i przedsiębiorczości o wysokiej wartości kulturowej oraz gospodarczej.

Obecność takich aktywności na terenie ZASTAL-u, w centralnej części miasta, świadczyłaby o otwartości i inkluzyjności przestrzeni miejskiej. To dziś ogromna wartość — coraz bardziej doceniana w nowoczesnym planowaniu miast. Twórczość, rzemiosło i lokalna produkcja nie powinny być wypychane na obrzeża, lecz dostępne dla mieszkańców, widoczne i naturalnie wpisane w tkankę miasta.

Taki właśnie powinien być nowy ZASTAL — różnorodny, żywy i otwarty na ludzi, którzy tworzą wartość dla miasta.

Dodatkowo dzisiaj musimy patrzeć na ten teren również w szerszym kontekście państwa oraz obecnego kierunku polityki państwowej, która coraz mocniej akcentuje rozwój krajowego potencjału przemysłowego, logistycznego i infrastrukturalnego na potrzeby bezpieczeństwa oraz obronności. W całej Polsce wraca myślenie strategiczne o utrzymaniu terenów przemysłowych i zdolności produkcyjnych, bo doświadczenia ostatnich lat pokazały, że państwo musi posiadać własne zaplecze techniczne, magazynowe i produkcyjne.

W wielu miastach dawne hale przemysłowe jak te na ZASTALu nie są dziś traktowane jako problem, lecz jako rezerwa strategiczna. Takie obiekty mogą być wykorzystywane nie tylko przez przedsiębiorców, ale również — w sytuacjach kryzysowych — jako zaplecze logistyczne, serwisowe, produkcyjne czy magazynowe dla potrzeb państwa i gospodarki. Odbudowa takich możliwości po całkowitej likwidacji terenów przemysłowych jest później niezwykle kosztowna albo wręcz niemożliwa. Na ZASTALu wciąż jeszcze to mamy.

Całkowite wyłączenie pierwotnej funkcji produkcyjnej i zastąpienie jej wyłącznie funkcją mieszkaniową oraz usługową może oznaczać utratę ważnego potencjału gospodarczego. Miasto potrzebuje nie tylko nowych mieszkań, ale również przestrzeni dla pracy, rzemiosła, lokalnych firm  i działalności gospodarczej, w inkluzywnej formie.

Należy pamiętać o sytuacjach wyjątkowych, niecodziennych. Dziś państwo odbudowuje zdolności przemysłowe i logistyczne w ramach szeroko rozumianego systemu bezpieczeństwa kraju. W wielu miejscach w Polsce ponownie docenia się wartość istniejących hal i terenów produkcyjnych jako potencjalnego zaplecza strategicznego. Tym bardziej niezrozumiałe byłoby trwałe wyłączenie funkcji produkcyjnej na terenach ZASTAL-u i ograniczenie jej do zabudowy mieszkaniowej i usług. Na obecnym etapie całkowite wyłączenie funkcji produkcyjnej byłoby działaniem ograniczającym przyszłe możliwości rozwoju tego obszaru oraz zmniejszającym elastyczność strategiczną miasta.

Przedstawione  podejście buduje trwałą równowagę urbanistyczną i wzmacnia rozwój miasta w dłuższej perspektywie

Wnosiliśmy również o zachowanie bezpiecznego bufora w postaci terenu zielonego pomiędzy częścią istniejącej zabudowy, a obszarem po już wyburzonych halach z lat siedemdziesiątych. Jeśli potencjał ZASTALu ma zostać wykorzystany w sposób promiejski i prospołeczny, potrzebny jest tam teren zielony – również ze względu, że jest to teren poprzemysłowy i wymagający rekultywacji.

Przyszłość ZASTAL-u powinna opierać się na odpowiedzialnym myśleniu o mieście — takim, które łączy mieszkalnictwo, usługi, zieleń oraz zachowanie potencjału produkcyjnego. Nie chodzi o powrót do przeszłości, ale o mądre wykorzystanie tego, co nadal ma wartość i o stworzenie warunków dla rozwoju, który będzie korzystny dla mieszkańców, przedsiębiorców i całej Zielonej Góry.

Wnioskujemy o:

  1. Zachowanie funkcji produkcyjną (strefy gospodarczej) w Planie Ogólnym i pozostawienie możliwości prowadzenia: nieuciążliwej produkcji, działalności rzemieślniczej, usług produkcyjnych, działalności logistycznej i magazynowej, nowoczesnych funkcji przemysłowych o lokalnym charakterze. Nie chodzi o ciężki przemysł z przeszłości, ale o zachowanie potencjału gospodarczego i strategicznego terenu.
  2. Zachowanie istniejących hal i potencjału infrastrukturalnego. Należy dopuścić: modernizację istniejących hal, adaptację obiektów do nowych funkcji, rewitalizację terenów poprzemysłowych,
    zamiast dopuszczania do dalszego wyburzania i całkowitej zmiany charakteru obszaru.
  3. Wprowadzenie zielonego bufor ochronny w postaci włączenia funkcji zieleni w Plan Ogólny. Między terenami mieszkaniowymi a obszarami aktywności gospodarczej powinien zostać zachowany bufor zieleni izolacyjnej i przestrzeni publicznej. To zwiększy bezpieczeństwo urbanistyczne, ograniczy potencjalne konflikty funkcjonalne, poprawi jakość życia i pracy mieszkańców, pozwoli pogodzić różne funkcje na jednym obszarze.
  4. Potraktowanie terenu strategicznie. Miasto powinno uwzględnić obecny kierunek polityki państwa związany ze wzmacnianiem: odporności gospodarczej, istniejącego potencjału przemysłowego, zaplecza logistycznego, infrastruktury strategicznej. Tereny takie jak dawny ZASTAL mogą w przyszłości pełnić ważną rolę gospodarczą i infrastrukturalną — również w sytuacjach kryzysowych.